Aksaray’da sayıları her geçen yıl artan dernek ve cemiyetlerin büyük bölümü, kuruluş amaçları, üye yapıları ve faaliyetleriyle kamuoyunda ciddi soru işaretleri oluşturuyor. Proje üretmeyen, etkinlik yapmayan ve yalnızca protokol günlerinde görünen birçok yapının gerçekten ne işe yaradığı tartışma konusu.
Dernek ve cemiyetler, demokratik toplumların vazgeçilmez sivil yapı taşları olarak kabul edilir. Toplumsal sorunlara çözüm üretmek, sosyal dayanışmayı artırmak, kültürel ve mesleki gelişimi desteklemek amacıyla kurulan bu yapılar, kâğıt üzerinde önemli bir misyona sahiptir. Ancak Aksaray özelinde bakıldığında, bu ideal tablo ile sahadaki gerçeklik arasında ciddi bir uçurum olduğu görülmektedir.
DERNEKLER NE İŞ YAPAR? (YAPMASI GEREKENLER)
Mevzuata göre bir dernek ya da cemiyet;
Kuruluş amacına uygun somut faaliyetler yürütmek,
Üyeleri için eğitici, geliştirici etkinlikler düzenlemek,
Toplumsal fayda üreten projeler geliştirmek,
Kamu kurumlarıyla iş birliği içinde sosyal sorumluluk çalışmaları yapmak,
Mali yapısını şeffaf biçimde denetime açık tutmak zorundadır.
Ancak bu teorik çerçevenin sahaya ne kadar yansıdığı ciddi biçimde sorgulanmaktadır.
“SADECE PROTOKOL İÇİN Mİ KURULDULAR?”
Aksaray’da birçok dernek ve cemiyetin kamuoyunda yalnızca;
Açılışlarda,
Resmî bayramlarda,
Törenlerde,
Fotoğraf karelerinde
görünmesi dikkat çekiyor. Bunun dışında yıl boyunca hangi faaliyeti yaptığı, hangi projeye imza attığı, kime dokunduğu çoğu zaman bilinmiyor.
KAÇ ÜYELERİ VAR, KİM BİLİYOR?
Resmî kayıtlarda yüzlerce üyesi olduğu görünen bazı derneklerin;
Genel kurullarına kaç kişinin katıldığı,
Üyelerin aktif olup olmadığı,
Aidatların nasıl kullanıldığı
konusunda kamuoyuna açık, düzenli bir bilgilendirme bulunmuyor. Üye sayısı var ama üye faaliyeti yok algısı giderek güçleniyor.
PROJE VE FAALİYET SORUSU
Aksaray’da faaliyet gösteren onlarca dernek ve cemiyetten;
Kaçı son 5 yılda AB, kalkınma ajansı veya kamu destekli proje üretmiştir?
Kaçı gençlere, kadınlara, dezavantajlı gruplara yönelik sürekli programlar yürütmüştür?
Kaçının yaptığı faaliyet kamuoyunda somut bir karşılık bulmuştur?
Bu soruların net ve belgeli cevapları maalesef yok denecek kadar az.
“AKSARAY’DA NE YAPTILAR?”
Şehir ölçeğinde bakıldığında;
Kentsel sorunlara dair rapor üreten,
Eğitim, istihdam, kültür ya da sosyal destek alanında kalıcı işler yapan,
Yerel yönetimlere yol gösteren
dernek sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor. Geri kalanların büyük kısmı ise tabela üzerinde varlığını sürdürüyor.
DENETLENİYORLAR MI?
Dernekler hukuken denetime tabidir. Ancak uygulamada;
Denetimlerin ne sıklıkla yapıldığı,
Mali tabloların ne kadar şeffaf olduğu,
Amaç dışı faaliyetlerin ne ölçüde engellendiği
konusunda ciddi bir boşluk olduğu konuşuluyor. Denetim var ama etki yok eleştirisi giderek yükseliyor.
“İSMİNİ BİLEN VAR MI?”
Proje üreten, sahada çalışan birkaç dernek haricinde;
Çoğunun adını vatandaş bilmiyor,
Faaliyetlerinden haberdar olan yok,
Toplumda bir karşılıkları bulunmuyor.
Bu durum, sivil toplumun gücünü zayıflatırken, gerçekten çalışan yapıları da gölgede bırakıyor.
SORUN NEREDE?
Sorunun temelinde;
Amaçtan uzaklaşma,
Kişisel prestij beklentisi,
Proje üretme kültürünün olmaması,
Denetim ve şeffaflık eksikliği
yatıyor. Dernek sayısı artıyor ama toplumsal etki azalıyorsa, burada ciddi bir yapısal problem var demektir.
Aksaray’da sivil toplumun yeniden güven kazanabilmesi için dernek ve cemiyetlerin kendilerini açıkça sorgulaması gerekiyor. Kamuoyu artık tabela değil, üreten, dokunan ve sonuç alan yapılar görmek istiyor. Bu tartışmanın ardından gözler, derneklerin şeffaflık, faaliyet ve proje performanslarına çevrilmiş durumda.