Genellikle soğuk olarak servis edilir ve yaz aylarının vazgeçilmez lezzetleri arasında yer alır. Osmanlı mutfağından günümüze kadar uzanan köklü bir geçmişe sahip olan bu yemek, etli versiyonundan farklı olarak vejetaryen bir seçenek sunar. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde sıkça tüketilir. Kimi tariflerde kuş üzümü, dolmalık fıstık veya tarçın eklenerek tatlı-ekşi bir aroma yakalanırken, bazıları sade ve bol soğanlı tercih eder.
Dolma kültürü Osmanlı İmparatorluğu dönemine dayanır. Etli dolmalar daha eski kökenlere sahip olsa da zeytinyağlı çeşitler, imparatorlukta uygulanan perhiz dönemlerinde et yerine fıstık, üzüm ve zeytinyağı kullanılarak geliştirilmiştir. Biber dolması ise patlıcangiller familyasından gelen dolmalık biberin Anadolu'ya ulaşmasıyla yaygınlaşmıştır. Bugün Ortadoğu ve Balkan mutfaklarında da benzer versiyonları bulunur. Türk mutfağında zeytinyağlı yemeklerin simgesi haline gelen bu lezzet, hem hafifliği hem de uzun süre tazeliğini korumasıyla öne çıkar.
Klasik bir zeytinyağlı biber dolmasında şu malzemeler yer alır: dolmalık yeşil veya kırmızı biber, pirinç, kuru soğan, zeytinyağı, tuz, karabiber, kuru nane, yenibahar, toz şeker ve bazen kuş üzümü ile dolmalık fıstık. Üzeri için domates dilimleri kullanılır. Bazı tariflerde rendelenmiş domates veya salça eklenerek daha sulu bir lezzet elde edilir. İç harç genellikle soğan zeytinyağında kavrulduktan sonra pirinç ve baharatlarla zenginleştirilir.
Bu yemek vitamin ve mineral deposudur. Dolmalık biber özellikle C vitamini bakımından çok zengindir. Bir adet kırmızı dolmalık biber günlük C vitamini ihtiyacının büyük kısmını karşılar. Ayrıca A vitamini, beta karoten, E vitamini ve lif içerir. Zeytinyağı sağlıklı tekli doymamış yağ asitleri sağlar. Pirinç karbonhidrat kaynağı olurken, soğan ve baharatlar antioksidan etkisi gösterir. Yaklaşık 100 gram zeytinyağlı biber dolması 150-180 kalori civarındadır ve dengeli tüketildiğinde kilo kontrolüne uygundur.
Zeytinyağlı biber dolması bağışıklık sistemini güçlendirir, antioksidan etkisiyle hücreleri korur ve sindirimi düzenler. Zeytinyağı kalp sağlığını destekler, kötü kolesterolü düşürür. Lif zengini olması kabızlığı önler ve tok tutar. Anti-inflamatuar özellikleri sayesinde vücuttaki iltihaplanmayı azaltır. Yaz aylarında hafif bir yemek olarak metabolizmayı yormaz. Düzenli tüketimde cilt sağlığına da katkı sağlar.
Öncelikle 10-15 adet dolmalık biberin saplarını kesip içlerini temizleyin. İnce kabuklu biberleri tercih edin. İç harç için bol soğanı zeytinyağında pembeleşinceye kadar kavurun. Yıkanmış pirinci, baharatları, tuzu ve isteğe göre kuş üzümünü ekleyip 7-8 dakika hafif diri kalacak şekilde pişirin. Harç ılınınca biberleri doldurun, pirinç şişeceği için üstte boşluk bırakın. Ağızlarını domates dilimleriyle kapatın. Tencereye dizin, üzerine yarım su bardağı zeytinyağı gezdirin ve biberlerin yarısına gelecek kadar sıcak su ekleyin. Orta ateşte kaynayana kadar pişirin, sonra kısık ateşte 30-35 dakika kadar pirinçler yumuşayana dek pişirin. Ocaktan alıp soğumaya bırakın. En lezzetlisi bir gece dinlendirip soğuk servis etmektir.
Pişirdikten sonra buzdolabında hava almayan bir kapta 3-4 gün tazeliğini korur. Hatta bazıları 5-6 güne kadar lezzetinin arttığını söyler. Oda sıcaklığında uzun süre bırakmamaya özen gösterin. Dondurucuda ise pişmemiş haliyle aylarca saklanabilir. Taze tüketmek her zaman daha iyidir.
Bir tencere için yaklaşık 10-15 adet biber düşünülürse iç harcına yarım su bardağı, üzerine gezdirme ve pişirme için yarım su bardağı olmak üzere toplam 1 su bardağı zeytinyağı idealdir. Bu miktar yemeğin hafif ve lezzetli olmasını sağlar. Daha yağlı sevenler artırabilir ancak sağlıklı versiyon için bu ölçü yeterlidir. Zeytinyağı yemeğin hem lezzetini hem de besin değerini yükseltir.
Zeytinyağlı biber dolması hem kolay hazırlanır hem de uzun süre dayanır. Yaz sofralarınıza bu klasik lezzeti mutlaka ekleyin, hem sağlıklı hem de damak çatlatan bir seçenek! Afiyet olsun.
Haber: Mehmet Köpüklü / Haber Merkezi
