Türkiye'de artan ekonomik krizle birlikte barınma sorunu yurttaşların kanayan yarası haline geldi. Ev almak artık dar gelirli yurttaşlar için hayallerden bile çıkarken kiracılık da lüks oldu.
Naki Bakır Dünya gazetesindeki yazısında Türkiye ve diğer ülkeler arasındaki kira artış uçurumunu yazdı.
Bakır yazısında, OECD verilerine değinerek, "Veriler, barınma sorununun Türkiye'de artık istisna değil, yapısal bir krize ve kirada oturmanın adeta lüks tüketime dönüştüğünü gösteriyor" dedi
İşte Naki Bakır'ın 'Türkiye'de kiracılık lüks oldu' başlıklı yazısındaki ilgili bölüm:
"2025 yılında kiralar OECD ortalamasında yüzde 6,8, Türkiye'de yüzde 77,1 arttı. 2015-2025 döneminde OECD ortalamasında yüzde 48,9 olan kira artışı, Türkiye'de yüzde 1.457,7'ye ulaştı.
Türkiye, 2025 yılı ve son on yıldaki kira artışlarında OECD ortalamasını yaklaşık ona katlarken, en yakın ülkeyle aradaki fark bile uçurum niteliğinde bulunuyor. Veriler, barınma sorununun Türkiye'de artık istisna değil, yapısal bir krize ve kirada oturmanın adeta lüks tüketime dönüştüğünü gösteriyor. Aşırı yüksek kiralar sorununda gelinen aşama, sadece yasal düzenleme ile değil; enflasyonla mücadele, konut arzı ve diğer düzenlemelerin birlikte yürütülmesini gerektiren acil bir reform paketi ihtiyacının sinyalini veriyor.
OECD'nin üçer aylık dönemler bazında belirlediği kira endeksine göre Türkiye'de kiralar önceki çeyreklere göre 2025 ilk çeyrekte yüzde 15,5, ikincide yüzde 14,15, üçüncü çeyrekte yüzde 12,21 artarken, son çeyrekte artış yüzde 9,63'e geriledi. 2025'in son çeyreği itibarıyla 2024'ün son çeyreğine göre artış yüzde 62,3 oldu.
Ancak 2025'in dört çeyrek endekslerinin ortalaması 2024'ün ortalamasına oranlandığında cari kira artışının yüzde 77,1 olduğu belirlendi. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Tüketici Fiyat Endeksine (TÜFE) göre 2025'de on iki aylık ortalamalara göre yüzde 34,88 olan enflasyonla indirgenirse, Türkiye'deki yıllık reel kira artışı yüzde 31,3'e denk geliyor.
Aynı hesaba göre kiralar, OECD ülkeleri içinde Türkiye'nin en yakın takipçisi olan İzlanda ve Yunanistan'da nominal bazda yüzde 9,9, Macaristan'da yüzde 9,8 artış gösterdi. Geçen yıl en düşük kira artışları ise yüzde 0,5'le Japonya, yüzde 0,8'le Güney Kore ve yüzde 1'le Finlandiya'da gerçekleşti.
Dört çeyrek ortalamalarına göre yıllık kira artışı OECD ortalamasında yüzde 6,8 düzeyinde oluştu. Ortalamadan yaklaşık 10 kat daha fazla kira artışı yaşayan Türkiye, OECD ortalamasını da yükseltti.
Bakır, kiralardaki artışın sebeplerini ise şöyle sıraladı:
"1- Yüksek ve kalıcı enflasyon: Kira artışlarının ana zemini genel fiyat istikrarsızlığı oluşturdu. Enflasyon kronik hale geldi. Kira, enflasyona karşı sigorta işlevi kazandı.
2- Konutta nitelik ve erişim sorunu: Üretilen konutların önemli kısmı orta–üst gelir grubuna hitap etti. Kiracı talebinin yoğun olduğu ucuz ve orta segment ihmal edildi. Sosyal konut üretimi, artan nüfus ve hane sayısına yetişemedi. Sonuç: Talep çok, uygun arz yetersiz.
3- Göç, demografi ve hane bölünmesi: Suriyeli ve diğer göçmenler kira talebini büyüttü. Gençlerin geç evlenmesi ve boşanma oranlarındaki yükseliş tek kişilik hane sayısı artırdı. Nüfus artış hızı düşmesine rağmen daha fazla eve ihtiyaç doğdu.
4- Faiz politikası ve "kiraya yönelen talep": Uzun süre düşük tutulan faizler konut fiyatlarını şişirdi. Sonrasında gelen sert faiz artışı satın almayı imkânsızlaştırdı. Ev alamayan geniş kitle kiraya yüklendi. Bu da kiraları yukarı iten ikinci bir dalga yarattı.
5- Konut yatırım aracına dönüştü: Konut, Türkiye'de artık barınma değil, değer saklama aracı oldu. Döviz, altın ve borsa oynaklığında "en güvenli liman" algısı, yatırımcı nezdinde konutu öne çıkardı. Boş tutulan veya kısa dönemli kiraya verilen evler arttı. Arz fiilen daraldı.
6- Kira düzenlemeleri ters tepti: Yüzde 25 kira artış sınırı gibi müdahaleler, mevcut kiracıyı korurken, yeni kiraları sıçrattı. Ev sahipleri ilk kiralamada fiyatı aşırı yükseltti. Piyasa, "eski kiracılar – yeni kiracılar" şeklinde ikiye bölündü.
7- Maliyet şoku; inşaat ve bakım: İnşaat maliyetleri (demir, çimento, işçilik) katlandı. Aidat, bakım, vergi giderleri yükseldi. Ev sahibi, maliyeti kiraya yansıttı."
OECD'nin kira endeksi, "2015=100" bazlı. OECD ortalamasında 2015'te ortalama kira 100 kabul edilirse 2025 itibarıyla 148,9'a yükseldi. Başka deyişle OECD'de on yıllık kira artışı yüzde 48,9 oldu. Türkiye'de ise on yıl önceki düzeyi 100 kabul edilen kira bedeli 2025'te 1.557,7'ye ulaştı. Buna göre Türkiye'de kiralar son on yılda ortalama yüzde 1.457,7 (14,6 kat) artış kaydederek 2015 düzeyinin 15,6 katına çıktı.. On yıllık değişime göre sıralamada ikinci olan Macaristan'da ise bu dönemdeki kira artışı yüzde 105,5 oldu. Bu dönemde Litvanya yüzde 83,5, İzlanda yüzde 75,7, Polonya yüzde 73,8'le kira artışında ilk beşte yer aldı. Aynı dönemde sadece yüzde 0,1 artış yaşanan Japonya'da kiralar neredeyse hiç değişmedi. Güney Kore yüzde 9,3, Fransa yüzde 9,7, İtalya yüzde 12,6 ve 2025'teki artış ivmesine rağmen on yıllık dönem bazında Yunanistan yüzde 13,1'le kira artışlarının en düşük olduğu ülkeleri oluşturdu.
Kaynak: Diğer / Haber Merkezi